✦
Rüyada okul, çocukluk hatırasından çok bugünkü sınanma duygusunun mekânıdır: birinin sizi ölçtüğü, notlandırdığı ya da hazırlıksız yakaladığı bir dönemi anlatır.
Okul, insanın kendisini ilk kez bir ölçüte göre değerlendirildiği yer olarak hatırladığı mekândır. Zil sesi, sıra düzeni, karne ve teneffüs kelimeleri Türkçede yalnız bir binayı değil, bütün bir disiplin fikrini çağırır. Hayat okulu, okumuş adam, sınıfta kalmak gibi deyimler de bu binayı gündelik dilin içine yerleştirmiştir. Bu yüzden rüyadaki okul, çoğunlukla geçmişe duyulan özlemi değil, bugün süren bir ölçülme durumunu taşır.
Yetişkinlikte görülen okul rüyalarının ortak özelliği, kişinin oraya yaşına uymayan bir biçimde dönmesidir. Kırk yaşında bir insan kendini eski sırasında oturur bulur ve sınavın konusunu bilmediğini fark eder. Bu sahne bir hatıra değil, bir ölçüt hatırlatmasıdır: bir yerde birileri sizi değerlendiriyor ve siz kriterin ne olduğundan emin değilsiniz. Okulun hangi dönemine ait olduğu da yorumu değiştirir. İlkokul çağı, kabul görme ve sevilme meselesine; lise ve üniversite yılları ise rekabet, seçim ve yön belirleme meselesine bağlanır. Boş bir okul binası görmek, artık geçerli olmayan bir ölçüte göre kendinizi tartmayı sürdürdüğünüzü gösterir. Kalabalık ve gürültülü bir okul ise çok sayıda beklentinin aynı anda üstünüze geldiği bir dönemi anlatır. Tabirciler öğretmenin varlığına, sınavın olup olmadığına ve kişinin sınıfını bulup bulmadığına ayrıca bakmıştır. Sahnenin ne kadar canlı hatırlandığı da önemsenir, çünkü sırayı, gürültüyü ve zili ayrıntısıyla anlatan kişi genellikle o duyguyu hâlâ taşımaktadır.
Sınava hazırlıksız girdiğiniz bir okul rüyasından uyandığınızda kalbiniz hızlı atıyorsa, mesele okul değil ölçülme duygusudur. Bu sahne çoğunlukla sizi değerlendiren bir gözün bulunduğu dönemlerde belirir. Yeni bir işte deneme süresindeyseniz, bir sunum için tarih verildiyse ya da uzun süredir yorumlanmayan bir performansınız değerlendirilecekse okul geri gelir. Rüyanın sizden istediği şey daha çok çalışmak değil, kriteri sormaktır.
Okula geç kalmak, hazırlığın yetmeyeceğine dair sessiz bir inancı taşır. Sabah çıkamayan, sınıfı bulamayan, ders programını okuyamayan kişi genellikle uyanık hayatta da kuralları kendisine kimsenin açıkça söylemediğini hisseder. Yeni bir ekibe girdiğiniz ilk aylarda, herkesin bildiği ama kimsenin anlatmadığı bir işleyişin ortasında kalmak bu duygunun aynısıdır. Kâğıdınıza cevap yazamamak ise bilginizin değil, hazır bulunuşluğunuzun sorgulandığını gösterir. Karne ya da not görmek, kendinizi sayıya indirgenmiş hissettiğiniz bir değerlendirmenin ağırlığını keskinleştirir.
Öğretmen figürü rüyada tek bir kişi değildir. İçinizde konuşan ve sizi sürekli notlandıran ses, çoğu zaman uzun süre önce duyduğunuz bir cümlenin devamıdır. Onun karşısında küçülüyorsanız, bugün de onayını beklediğiniz biri vardır. Öğretmenle tartışabiliyor ya da soru sorabiliyorsanız, o otoriteyle aranızda yetişkin bir mesafe kurulmuş demektir. Uyandıktan sonra yapacağınız şey bellidir: sizi değerlendiren kişiden ölçütü açıkça isteyin, geri bildirimi tahmin etmeyi bırakın ve beklentiyi kendi kafanızda büyütmeyin.
Okulda hiçbir şey sırasız öğrenilmez. Dördüncü sınıf atlanmaz, zil çalmadan ders bitmez, sınav takvimi kimseye sorulmadan asılır. Bu sıra ve zil düzeni Satürn'ün elinden çıkmadır; ölçüt, süre, not ve otorite onun konusudur.
Binanın içindeki hareket ise başka bir gezegene aittir. Koridordaki konuşma, arkadan uzatılan kâğıt, defterin kenarına yazılan soru: hepsi Merkür'ün trafiğidir ve İkizler burcunun hafifliğini taşır. Okul dediğimiz şey, Satürn'ün duvarları ile İkizler'in gürültüsünün aynı avluda durmasıdır. Biri sınırı verir, diğeri merakı.
Rüyanın 3. eve düşmesi anlamlıdır, çünkü 3. ev yüksek felsefeleri değil ilk okuma yazmayı, kardeşleri, yakın çevreyi ve gündelik iletişimi sayar. Okul bu evin diliyle konuştuğunda mesele büyük hedefler değil, atlanmış temel becerilerdir.
Gündelik karşılık şurada belirir: bir alanda ilerleyememenizin sebebi çoğu zaman yeteneğiniz değil, öğrenme sırasını atlamış olmanızdır. Yeni bir yazılım, yabancı bir dil ya da bilmediğiniz bir iş kolu karşısında kendinizi yetersiz hissediyorsanız, Satürn'ün önerisi baştan ve sırayla gitmek, Merkür'ünki soru sormaktır. Haftada iki saati temel seviyeye ayırın; sizi değerlendiren kişiye de bu ay tek bir açık soru sorun: hangi ölçüte göre bakıyorsunuz.
Geleneksel tabirde okul, ilim ve edep yeri sayılır. Eski tabirciler rüyasında okul gören kimse için, öğrenmeye ve terbiyeye ihtiyaç duyduğu bir işe girişeceğini söylemişlerdir. Okulda ders dinlemek, akıl sahibi bir kimseden faydalı bir söz işitmeye bağlanmıştır. Sınava girip başarılı olmak, üstlenilen bir işin hayırla tamamlanacağına işaret sayılır; sınavdan çıkamamak ise işin biraz daha emek istediğine yorulur. Öğretmen görmek nasihat eden bir dostla, öğretmenin güler yüzlü olması ise o nasihatin tutulacağıyla ilişkilendirilir.
Okulun bahçesinde dolaşmak, henüz karar verilmemiş bir yol için düşünmeye vakit ayırmak anlamına gelir. Bazı tabirler okula yeniden kaydolmayı, bırakılan bir işe geri dönmek olarak okumuştur. Boş sınıf görmek, sözü dinlenecek kimsenin bulunmadığı bir toplulukta bulunmaya bağlanmıştır. Okul zilini duymak ise beklenen bir haberin vaktinin geldiği biçiminde yorumlanmıştır.
Hazırlıksız girilen sınav, yetişkin rüyalarının en yaygın sahnelerinden biridir. Soruları okuyamamak ya da kâğıdın boş kalması, bilginizin değil hazır bulunuşluğunuzun ölçüldüğü duygusunu taşır. Deneme süresindeki bir iş, tarihi verilmiş bir sunum ya da sonucu açıklanacak bir değerlendirme bu rüyanın gündelik karşılığıdır. Sınavı tamamlayabiliyorsanız, ölçütü bildiğiniz ve süreci taşıyabildiğiniz okunur. Geleneksel tabirde sınavda başarılı olmak, üstlenilen işin hayırla bitmesine bağlanır.
Geç kalma sahnesi, kuralların size açıkça söylenmediği bir ortamda bulunduğunuzu anlatır. Sınıfı bulamamak, programı okuyamamak ya da yolda oyalanmak aynı duygunun farklı kılıklarıdır. Yeni bir ekibe katıldığınız ilk aylarda herkesin bildiği ama kimsenin anlatmadığı bir işleyişin ortasında kalmak, uyanıkken yaşanan aynı sahnedir. Rüyada koşup yetişebiliyorsanız, telaşın gerçek bir kayıp doğurmayacağı okunur. Kuralı sormak, koşarak yetişmekten daha çok işe yarar.
Öğretmen figürü rüyada tek bir kişiyi değil, sizi değerlendiren sesi temsil eder. Karşısında sesiniz çıkmıyorsa, bugün de onayını beklediğiniz biri vardır. Ona soru sorabiliyor ya da fikrinizi savunabiliyorsanız, o otoriteyle aranızda yetişkin bir mesafe kurulmuştur. Öğretmenin güler yüzlü olması, tabir geleneğinde nasihatin tutulacağına ve işin kolaylaşacağına bağlanır. Azarlanmak ise cezadan çok, kendi iç sesinizin sertliğini gösterir.
Yıllar sonra eski sıranızda oturmak, geçmişe özlemden çok eski bir ölçüte göre tartılmayı sürdürdüğünüzü gösterir. Otuzlu ya da kırklı yaşlarda bir başarı fikri hâlâ çocukluk karnesinin diliyle kuruluyorsa bu rüya tekrarlar. Bina bakımsız ya da boşsa, o ölçüt artık geçerliliğini yitirmiştir. Sıralar dolu ve ders sürüyorsa, aynı beklentiyi bugün kendinize siz uyguluyorsunuz demektir. Uyanık hayattaki karşılığı, başarıyı bugünün ölçütleriyle yeniden tarif etmektir.
Rüya tabirlerimiz psikolojik literatür ve geleneksel kaynakların derlenmesiyle, editör gözetiminde hazırlanır. Amaç eğlence ve kişisel farkındalıktır; tıbbi, psikolojik veya kesin kehanet niteliği taşımaz.
Okul, çocukluk özleminden çok bugün süren bir ölçülme durumunu temsil eder. Bir yerde birileri sizi değerlendiriyor ve siz kriterin ne olduğundan emin değilsiniz. Deneme süresindeki bir iş, tarihi verilmiş bir sunum ya da sonucu bekleyen bir değerlendirme bu rüyanın en yaygın arka planıdır. Yorumu belirleyen şey bina değil, orada hangi rolde bulunduğunuzdur.
Üçüncü ev bu sembolün adresidir: orada yüksek felsefeler değil, ilk okuma yazma, kardeşler ve gündelik iletişim sayılır. Sıra düzeni, zil ve karne Satürn'ün elinden çıkmadır; Oğlak burcunun ölçüt fikrini taşır. Koridordaki fısıltı, uzatılan kâğıt ve sorulan soru ise Merkür'e, İkizler'in hafifliğine aittir. Okul dediğimiz şey bu iki gücün aynı avluda durmasıdır.
Hayır. Hazırlıksız sınav sahnesi yetişkin rüyalarında son derece yaygındır ve bir başarısızlık kehaneti değildir. Ölçülmekte olduğunuzu bildiğiniz ama ölçütü bilmediğinizi gösterir. Rüyanın önerdiği şey daha çok çalışmak değil, sizi değerlendiren kişiden açık bir ölçüt istemektir. Geleneksel tabirde sınavı tamamlamak, işin hayırla bitmesine bağlanır.
Geç kalmak, kuralların size açıkça söylenmediği bir ortamda bulunma duygusunu taşır. Sınıfı bulamamak ya da programı okuyamamak aynı duygunun farklı biçimleridir. Yeni bir ekibe katıldığınız ilk aylarda, herkesin bildiği ama kimsenin anlatmadığı bir işleyişin ortasında kalmak bunun uyanık hâlidir. Koşup yetişebilmeniz, telaşın gerçek bir kayıp doğurmayacağını gösterir.
Eski tabir kitaplarında okul, ilim ve edep yeri sayılır. Okul görmek öğrenmeye ihtiyaç duyulan bir işe girişmeye, ders dinlemek akıl sahibi bir kimseden faydalı bir söz işitmeye bağlanır. Öğretmenin güler yüzlü olması nasihatin tutulacağına, okula yeniden kaydolmak ise bırakılan bir işe geri dönmeye yorulmuştur.