✦
Rüyada elbise, kişinin dışarıya gösterdiği yüzle ilgilidir: üstlendiği rolün ona ne kadar uyduğunu ölçer. Bedene oturan giysi rahatlık, dar gelen giysi ölçüsüzlük anlatır.
Elbise, bedeni örtmekten çok kişinin toplum içindeki yerini duyuran bir işarettir. Halk dilindeki kılık değiştirmek deyimi bunu açıkça söyler: kumaş değişince insanın nasıl görüldüğü de değişir. Düğün elbisesi, yas kıyafeti, iş önlüğü, asker üniforması; her biri giyeni tek bir cümleyle tanıtır ve karşısındakini belli bir davranışa çağırır. Kumaşın cinsi, rengi ve temizliği yüzyıllarca sınıf, yas, bayram ve mevki bildiren bir dil olarak okunmuştur.
Rüyadaki elbise de aynı bildirim işini görür. Anlatının merkezinde giysinin kendisi değil, giysinin kime ne söylediği durur. Bedene tam oturan bir elbise, üstlenilen rolle iç dünya arasında sürtünme kalmadığını anlatır; dar gelen, sökülen ya da yerlerde sürünen bir elbise ise o rolün ölçüsüzlüğünü. Anadolu'da yeni elbise giymek uzun süre bayrama, nişana ve iyi habere bağlanmıştır, çünkü kumaş pahalıydı ve giysi ancak hayatın devir noktalarında değiştirilirdi.
Bu yüzden rüyada elbise çoğunlukla bir eşiğin yakınlığını haber verir: işe başlamak, tanıtılmak, sahneye çıkmak, birine ilk kez ciddiyetle görünmek. İmgenin tersi de aynı ölçüde konuşkandır. Kirli elbise hakkında konuşulan bir itibarı, yırtık elbise örtülmeye çalışılan bir açığı, başkasının elbisesi ise ödünç alınmış bir kimliği taşır. Tabir bu nedenle giysinin cinsinden ya da renginden çok, onun rüyayı görenin bedenine ne kadar uyduğuna bakılarak yapılır. Uymayan bir elbise, yanlış bir hayat değil, yanlış ölçülmüş bir hayat anlamına gelir.
Elbise rüyasından uyandığınızda aklınızda kalan şey giysinin rengi değil, onu giyerken duyduğunuz rahatsızlıksa, mesele kumaşta değil roldedir. Bu rüyalar çoğunlukla başkalarının sizi nasıl gördüğüyle kendinizi nasıl sunduğunuz arasındaki mesafede belirir.
Yeni bir göreve geçtiğiniz ilk aylarda kendinizi bir oyunun içinde gibi hissettiğiniz olmuştur. Toplantıda kurduğunuz cümle doğrudur, tonu yerindedir, ama içinizden bir yer bu ben değilim diye fısıldar. Üstünüze dar gelen, düğmesi kapanmayan bir elbise tam olarak bu fısıltının resmidir. Tersine, dolabınızda hiç görmediğiniz bir elbiseyi rahatça giyiyorsanız, uyanıkken kabullenmediğiniz bir yetkinliği rüyada çoktan kuşanmışsınız demektir.
Kalabalık bir yerde yanlış giyinmiş olmak, utancın en yaygın rüya biçimidir. Bu utanç genellikle gerçek bir hatadan değil, ait olamama korkusundan beslenir: yeni bir aileye, yeni bir sınıfa, yabancı bir çevreye girerken. Rüyada kimsenin size bakmadığını fark etmeniz, korkunun ölçüsüyle gerçek riskin örtüşmediğini gösterir. Birinin size gülümseyip geçmesi de aynı şeyi söyler; o sahnedeki tek seyirci sizsinizdir.
Dolabın önünde birbiri ardına giysi değiştirip hiçbirine karar verememek ise karar yorgunluğunun imgesidir. Çoğunlukla iki hayat arasında sıkışmış kişiler görür bunu: kalmak ile gitmek, susmak ile söylemek arasında. Rüyanın sorduğu soru hangi elbisenin daha güzel olduğu değil, hangisini akşam boyunca rahatça taşıyabileceğinizdir. Bir hafta boyunca hangi ortamda omuzlarınızı düşürüp rahatladığınızı not ederseniz, cevabı giysilerde değil odalarda bulursunuz.
Bir elbise ancak ölçü alındıktan sonra dikilir ve terzinin mezurası bedeni değil, bedenin dışarıya dönük sınırını ölçer. Astrolojide o sınır 1. evdir: odaya girdiğinizde sizden önce içeri giren görüntü. Elbise tam olarak o görüntünün kumaştan yapılmış hâlidir. Ölçü tutmayınca kumaş değil, onu giyen kişi rahatsız olur.
Terazi arketipi buraya karşısındakinin gözüyle girer. Terazi için her yüzey tartılır, bakılır, yakıştırılır ya da yakıştırılmaz. Venüs de bu yüzeye biçim verir: orantı, renk, kumaşın dökümü, iki şeyin birbirine uyması. Venüs'ün asıl işi süslemek değil eşleştirmektir; bedeni giysiye, kişiyi rolüne, isteği kabule. Venüs'ün terazisi ağırlığı değil uyumu tartar.
Bu yüzden elbise rüyası bir güzellik meselesi değil, çok somut bir ölçü sorusudur. Görünüş ile niyet arasındaki mesafe açıldığında Venüs bunu önce huzursuzluk olarak bildirir: giyinik olduğunuz hâlde çıplak hissetmek, hazır olduğunuz hâlde geç kalmış olmak. Terazi'nin kibarlıkla sahtelik arasındaki çizgisi ince olduğundan, 1. ev sorusu tek bir noktaya iner: kapıdan giren görüntü, arkasından gelen insanı yalanlıyor mu?
Yeni işinizde ilk sunumunuzu yaparken cümlelerinizi yöneticinizin ağzından kuruyorsanız, giydiğiniz elbise sizin değildir; kimse fark etmese bile siz akşam eve yorgun dönersiniz. Ölçüyü almanın somut yolu şu: bir hafta boyunca hangi ortamda sesinizin alçaldığını, hangi ortamda normale döndüğünü yazın. Elbisenin dar geldiği yer o listede kendini gösterir.
Geleneksel tabirde elbise, kişinin hâli ve haysiyetiyle birlikte anılır; tabirciler giysiyi çoğu zaman insanın dünyadaki durumu diye okumuşlardır. Rüyasında yeni ve temiz bir elbise giydiğini gören kimse için hayırlı bir işe girmek, itibarının artması ve hakkında güzel söz söylenmesi tabir edilmiştir. Elbisenin beyaz olması sağlık ve selamet, yeşil olması bereket sayılmıştır.
Yırtık elbise, örtülmesi istenen bir kusurun görünür olmasına; kirli elbise, geçim yolunda halledilmesi gereken bir işe bağlanmıştır. Başkasının elbisesini giymek, o kimsenin işine ya da makamına ortak olmak; elbiseyi çıkarıp bir kenara bırakmak ise bir görevden ayrılmak biçiminde yorumlanmıştır. Elbise dikildiğini görmek, uzun süredir hazırlanan bir işin nihayet biçim kazanması sayılır. Bedene dar gelen elbise, taşınması güç bir sorumluluğa işaret edilmiştir. Elbise hediye etmek ise verilen sözün tutulması olarak anlaşılmıştır.
Beyaz elbise, üzerinde leke tutmayan bir duruşu anlatır. Rüyada beyaz giysi giymek, hakkınızda söylenen bir sözün asılsız kalacağına ve temiz çıkacağınıza işaret sayılır. Gelinlik biçiminde görülmesi her zaman evlilik anlamına gelmez; çoğu kez bir söz verme, bir bağlanma anıdır. Beyazın kirlenmesi ise aynı ölçüde konuşkandır: korumaya çalıştığınız bir itibarın kolay yıpranacağını düşündüğünüzü gösterir. Geleneksel tabirde beyaz elbise sağlık ve selametle anılmıştır.
Yırtık elbise, örtmeye çalıştığınız bir açığın kendiliğinden görünür olmasıdır. Genellikle geciken bir ödeme, saklanan bir sağlık şikâyeti ya da yakın çevreden gizlenen bir kararla karşılık bulur. Yırtığı dikmeye çalışmanız, durumu telafi etme gayretinizi gösterir; dikişin tutmaması ise geçici çözümlerin artık işe yaramadığını. Kimsenin fark etmemesi rahatlatıcıdır ama meseleyi kapatmaz. Eski tabirlerde yırtık giysi, saklanan bir kusurun ortaya çıkmasıyla ilişkilendirilmiştir. Yırtığın nerede olduğu da anlamlıdır: omuzda taşınan yük, etekte gizlenen geçmiş sayılır.
Bir başkasının giysisini üstünüzde görmek, ödünç alınmış bir kimliği anlatır. Ağabeyinizin, patronunuzun ya da hayranlık duyduğunuz birinin tarzını, sözlerini, hatta el hareketlerini farkında olmadan taşıyorsunuz demektir. Elbisenin size tam oturması, o rolü gerçekten üstlenebileceğinizi; bol ya da dar gelmesi henüz sizin ölçünüz olmadığını gösterir. Geleneksel yorumda bu görüntü, o kişinin işine ya da makamına ortak olmakla ilişkilendirilir. Geriye tek bir tartı kalır: bu cümleleri kuran gerçekten siz misiniz?
Elbise satın almak, bir role hazırlanmak demektir. Rüyada dükkânda uzun uzun seçim yapmanız, yaklaşan bir görüşme, tanışma ya da göreve kendinizi ayarlama çabanızdır. Pahalı bulup vazgeçmeniz, üstleneceğiniz sorumluluğun bedelini yüksek gördüğünüzü anlatır. Aldığınız elbiseyi eve getirip giymemeniz ise hazırlığı yapıp adımı atmadığınız bir konuyu işaret eder. Tabircilere göre giysi almak, hazırlanan bir işin yakın zamanda biçim kazanmasıdır. Kasada tereddüt etmeniz, kararın kendisini değil bedelini tarttığınızı gösterir; fiyat çoğu zaman paradan başka bir şeydir.
Rüya tabirlerimiz psikolojik literatür ve geleneksel kaynakların derlenmesiyle, editör gözetiminde hazırlanır. Amaç eğlence ve kişisel farkındalıktır; tıbbi, psikolojik veya kesin kehanet niteliği taşımaz.
Hayır. Elbise rüyaları tehlike değil ölçü bildirir: üstlendiğiniz rolün size ne kadar uyduğunu gösterir. Yeni ve temiz giysi itibar ve iyi haberle, dar veya yırtık giysi taşınması güç bir sorumlulukla ilişkilendirilir. Belirleyici olan giysinin cinsi değil, onu giyerken duyduğunuz rahatlık ya da sıkışmadır.
Terazi bir odaya karşısındakinin gözüyle girer; elbise de o gözün önündeki yüzeydir. Venüs orantıyı ayarlar: kumaşı bedene, kişiyi rolüne yakıştırır. Ölçü tutmadığında rahatsız olan kumaş değil, onu giyendir. 1. ev bu yüzden devrededir; giyinip çıktığınız kapı, hakkınızdaki ilk cümleyi kurar.
Dar elbise, üstlenilen rolün ölçüsüz olduğunu anlatır. Yeni bir göreve geçtiğinizde kendinizi oyun oynuyor gibi hissetmeniz, düğmesi kapanmayan bir giysi olarak rüyaya girer. Kumaşı zorlamak yerine ölçüyü sormak gerekir: hangi ortamda sesiniz alçalıyor, hangi ortamda normale dönüyor? Cevap genellikle odalarda saklıdır.
Eski tabir kitaplarında elbise, kişinin hâli ve haysiyeti sayılır. Yeni ve temiz elbise giymek hayırlı bir işe girmeye, beyaz elbise sağlık ve selamete, yeşil elbise berekete bağlanmıştır. Kirli elbise geçim yolunda halledilecek bir işe, elbiseyi çıkarıp bırakmak bir görevden ayrılmaya işaret sayılmıştır.