✦
Rüyada düşman, belirli bir kişiyi değil kişinin kendini karşı tarafta hissettiği bir alanı gösterir. Tehdit haberi değil, konum haberidir; asıl bilgi figürün kimliğinde değil duruşundadır.
Düşman rüyasından uyanan kişinin içinde kalan şey çoğu zaman korku değil, hazır bir gerilimdir. Yüzünü hiç görmediği biri karşısında bile ne hissedeceğini bilir; duygu, kişiden önce oradadır. Rüya dilinde düşman, belirli bir insandan çok bu hazır duygunun taşıyıcısıdır.
Türkçede bu sözcük, rakip ya da hasım gibi ölçülü karşılıklarından çok daha ağır bir yük taşır. Halk anlatılarında düşman uzakta, sınırın ötesinde durur; atasözü ise onu yakına çeker ve dostunu da düşmanını da bilmeyi kişinin kendini bilmesinin parçası sayar. Bu ikilik rüyaya aynen geçer. Rüyadaki figürün adı çoğunlukla konmamış, yüzü bulanıktır; belirgin olan tek şey duruşudur. Karşıda durur, yan yana değil.
Savaş ile husumet arasındaki fark da buradan okunur. Savaşta taraflar birbirini tanımaz; husumette tanır, hatta çoğu zaman yakındır. Bu yüzden rüyada tanıdık bir yüzün düşman kılığına girmesi sık görülür ve o kişi hakkında verilmiş bir hüküm değildir. Rüya, dağınık bir çekişmeyi tek bir figürde toplamayı sever. Düşman imgesi bir tehdit haberi değil, bir konum haberidir: kişi hayatının bir alanında kendini karşı tarafta hissetmektedir. Bu alan bir iş bölüşümü, bir miras masası, bir mahalle meselesi ya da kendi kararları arasındaki çekişme olabilir. Rüyanın sonunda kimin kazandığı değil, o karşıtlığın nasıl taşındığı belirleyicidir. Kimi elini kaldırır, kimi konuşmayı dener, kimi arkasını dönüp uzaklaşır.
Rüyada karşınızdaki düşmanın yüzüne dikkatle baktıysanız, orada tanıdık bir çizgi bulmuş olabilirsiniz. Bu tesadüf değildir. Kendinize yakıştıramadığınız bir huyunuz, çoğu zaman bir başkasının yüzüne yerleşerek karşınıza çıkar.
Öfkeli olmayı kendine yakıştırmayan biri, rüyasında öfkeli bir düşman görür. Hırsı ayıp sayan biri, üzerine hırsla yürüyen birini. Reddedilen huy yok olmaz, yer değiştirir. Bu yüzden düşman rüyasını gerçek bir insanı suçlamak için kullanmak yanlış olur; rüya kimseyi ihbar etmez, kimseyi işaret etmez.
Somut bir örnek: iş yerinde terfi için değerlendirilen iki kişiden birisiniz ve diğerine karşı hiçbir olumsuz duygu beslemediğinizi söylüyorsunuz. Rekabeti kabalık saydığınız için istemeyi bastırmışsınızdır. Gece o kişi rüyanızda size zarar vermeye çalışan biri olarak belirir. Sahnedeki saldırganlık büyük ihtimalle onun değil, bastırdığınız isteğinizin aldığı biçimdir.
Aile içinde de benzer bir sahne kurulur. Yıllarca konuşulmadan bekletilen bir bakım yükü, bölüşülmemiş bir miras varsa yakınlardan biri diğerinin rüyasında hasım kılığına girer. Sahnedeki sertlik, bekletilen konuşmanın ağırlığı kadardır. Rüya o ağırlığı büyütmez, yalnızca tek bir yüze indirip karşınıza koyar.
Rüyada düşmandan kaçmanız, çatışmadan değil o çatışmanın sizde açığa çıkaracağı duygudan kaçtığınızı gösterir. Onunla konuşabilmeniz ise aynı duyguyu artık taşıyabildiğiniz anlamına gelir. Uyanınca sorulacak soru şudur: son altı ayda kime hayır demek isteyip diyemediniz?
Düşman rüyasının değişmeyen tek sahnesi karşı karşıya durmaktır: iki figür, aralarında bir mesafe, yüzler birbirine dönük. Astroloji bu duruşu ciddiye alır. Doğum haritasında doğu ufkunda kişinin kendisi durursa, tam karşısındaki batı ucunda daima bir başkası belirir. Klasik metinler oraya, yani 7. eve, hem eşi hem de açık düşmanı yerleştirmiştir. Aynı kapı sevgiliyi de hasmı da içeri alır; ikisi de sizinle yüz yüze durmayı gerektirir.
Bu kapının doğal sahibi Terazi, yöneticisi Venüs'tür. Venüs bir tarafı diğerine feda etmeden anlaşma arar; terazinin iki kefesi de doludur. Mars ise aynı odada rahat edemez. Koç arketipinin gezegeni tek bir yönü, tek bir kararı, tek bir hamleyi sever ve beklemeyi kayıp sayar. Rüyadaki düşman çoğu zaman Venüs'ün kurmaya çalıştığı dengeye Mars'ın sabırsızlığının çarptığı andır.
Gündelik karşılığı sanıldığından sıradandır. Ortağınızla, eşinizle ya da birlikte iş yaptığınız kişiyle aranızda dile getirilmemiş bir talep birikmişse, o talep gece bir düşman biçimi alır. Koç arketipi bunu doğrudan söylemeyi önerir; Terazi arketipi söylerken karşı tarafın kefesini de görmeyi. İkisi birbirinin panzehridir: talebini söylemeyen kişi husumet üretir, karşısındakini hiç saymayan kişi de.
Kâğıt bunu çabuk gösterir. Hasım gördüğünüz kişiyle aranızdaki tek bir çözülmemiş isteği yazın ve onu suçlama cümlesinden talep cümlesine çevirin. Bu iki cümle arasındaki fark, çoğu husumetin gerçek boyudur.
Geleneksel tabirde düşman görmek, kişinin kendi hâlini sınadığı bir işaret sayılmıştır. Rüyasında düşmanını yenen kimse için tabirciler, uzun süredir uğraştığı bir işte üstünlük sağlayacağını söylemişlerdir. Düşmanla barışmak, dargınlığın kalkmasına ve kesilmiş bir bağın onarılmasına bağlanır.
Eski tabir kitaplarında düşmanın eve girmesi, kişinin bir sırrının başkasınca öğrenilmesine; düşmanın uzaktan bakıp geçmesi ise zararsız bir sözün kulağa gelmesine yorulur. Düşmana yemek vermek hayırla, ondan bir şey almak ise uzak durulması gereken bir kazançla ilişkilendirilmiştir. Düşmanın hasta ya da güçsüz görünmesi, korkulan bir meselenin sanıldığı kadar büyük olmadığına işaret sayılır. Tabirciler silahla değil sözle üstün gelinen rüyaları daha hayırlı bulmuş, düşmanı öldürmeyi ise acele verilmiş bir karara benzetmişlerdir. Rüyada düşman sesi duymak, bekletilen bir haberin gecikmesine bağlanmıştır.
Barışma sahnesi rüyanın en çok yanlış okunan görüntülerinden biridir; teslimiyet değil, hesabın kapanmasıdır. Uzun süredir konuşmadığınız biriyle aranızdaki mesele büyüklüğünü kaybetmeye başlamışsa bu rüya sıklaşır. Tabirciler barışmayı, kesilmiş bir bağın kendiliğinden onarılmasına yormuşlardır. Barışırken içinizde bir gerginlik kalıyorsa, meseleyi kapatmaya karar vermiş ama henüz konuşmamışsınız demektir. Karar ile söz arasındaki mesafe, rüyadaki gerginliğin tam ölçüsüdür. Rüyadaki barış, henüz konuşulmuş bir barış değildir.
Bu görüntü zafer duygusundan çok yorgunluk bırakır. Yenmek, bir çekişmenin sizin lehinize kapandığını değil, o çekişmeye ayırdığınız enerjinin nihayet bir sonuç ürettiğini anlatır. Tabirciler bu rüyayı uzun süredir uğraşılan bir işte üstünlük sağlamaya bağlamıştır. Ancak silahla değil sözle üstün gelinen sahneler her zaman daha hayırlı sayılmıştır. Rüyada kazandıktan sonra pişmanlık hissediyorsanız, haklı çıkmanın ilişkiye ödettiği bedeli fark etmişsiniz demektir. Tabirciler bu yüzden yenmeyi bir son değil, bir eşik saymışlardır.
Adı ve yüzü olmayan düşman, henüz tanımlanmamış bir baskıyı taşır. Belirsiz bir iş güvencesizliği, adı konmamış bir sağlık kaygısı ya da ne zaman geleceği bilinmeyen bir hesap bu figürü doğurur. Eski tabirlerde yüzü seçilmeyen hasım, kaynağı bilinmeyen bir söze bağlanmıştır. Rüya tehdidi somutlaştırmaya çağırır: adını koyamadığınız endişeyi tek cümleyle yazmak, çoğu zaman onu bir düşman olmaktan çıkarıp basit bir işe çevirir.
Kaçış rüyaları korkakların değil, henüz hazır olmayanların rüyasıdır. Bir çatışmadan değil, o çatışmanın sizde açığa çıkaracağı öfkeden ya da utançtan uzaklaşıyor olabilirsiniz. Kaçarken ayaklarınızın ağırlaşması, meseleyi taşımaya devam ettiğinizi gösterir. Saklandığınız yerin bulunmaması ise erteleme hakkınızın hâlâ sürdüğü anlamına gelir. Geleneksel yorumda kaçıp kurtulmak, korkulan bir gelişmenin gerçekleşmeden dağılmasına işaret sayılmıştır. Uyandığınızda hâlâ nefes nefeseyseniz, ertelenen şey bir karar değil, taşımaya hazır olmadığınız bir duygudur.
Rüya tabirlerimiz psikolojik literatür ve geleneksel kaynakların derlenmesiyle, editör gözetiminde hazırlanır. Amaç eğlence ve kişisel farkındalıktır; tıbbi, psikolojik veya kesin kehanet niteliği taşımaz.
Tek başına kötüye yorulmaz. Rüyadaki düşman gerçek bir kişiyi işaret etmez; hayatınızın bir alanında kendinizi karşı tarafta hissettiğinizi gösterir. Belirleyici olan figürün kimliği değil, ona verdiğiniz tepkidir: kaçmak erteleme, konuşmak yüzleşmeye hazır olma anlamına gelir. Geleneksel tabirde düşmanı güçsüz görmek, korkulan meselenin sanıldığı kadar büyük olmadığına yorulmuştur.
Düşman imgesi Koç ve Terazi arketiplerinin karşıtlığında durur. Klasik astrolojide açık düşmanlar 7. eve düşer; aynı yere eş ve ortak da yerleşir, çünkü her ikisi de kişiyle yüz yüze durur. Bu alanın doğal sahibi Terazi, yöneticisi Venüs'tür. Mars ise Koç arketipinin acele eden gezegeni olarak orada rahat etmez ve rüyadaki gerilimi taşır.
Tanıdık bir yüzün düşman kılığına girmesi, o kişi hakkında verilmiş bir hüküm değildir. Rüya kimseyi suçlamaz; ilişkideki dile getirilmemiş bir talebi ya da kabul etmekte zorlandığınız bir huyunuzu tek bir figürde toplar. Doğru okuma kişiyi sorgulamak değil, aranızdaki çözülmemiş isteği yazıya dökmek ve onu suçlama diline çevirmeden söylemektir.
Geleneksel tabirde barışma, dargınlığın kalkmasına ve kesilmiş bir bağın onarılmasına bağlanmıştır. Psikolojik karşılığı da benzerdir: bir meseleyi kapatmaya karar vermiş ama henüz konuşmamışsınızdır. Barışırken içinizde gerginlik kalıyorsa karar verilmiş, söz söylenmemiştir. Uyanık hayattaki karşılığı çoğu zaman kısa bir mesaj ya da yolda verilmiş bir selamdır.